22 February 2009

เมื่อสัปดาห์ที่แล้วผมได้นำเรื่องของการนำกลยุทธ์น่านน้ำสีครามหรือ Blue Ocean Strategy กับมาปรับใช้ในภาวะเศรษฐกิจปัจจุบัน ดังนั้นในสัปดาห์นี้ผมเลยขอมองภาพในระดับมหภาคหน่อยครับ นั้นคือการนำเอาเรื่องของแนวคิดเรื่อง Blue Ocean Strategy มาปรับใช้กับนโยบายและยุทธศาสตร์ของประเทศ ซึ่งก็เป็นอีกมุมมองหนึ่งที่น่าสนใจนะครับ เนื่องจากไม่ว่าจะเป็นบุคคล หน่วยงาน องค์กร หรือ ประเทศ ล้วนแล้วแต่ต้องกำหนดนโยบาย ยุทธศาสตร์ และทิศทางในการดำเนินงานทั้งสิ้น ดังนั้นน่าสนใจที่จะลอง นำแนวคิดของการคิดยุทธศาสตร์ด้วยมุมมองใหม่ๆ ที่เกิดในภาคธุรกิจ มาปรับใช้กับระดับประเทศดูครับ

            ก่อนอื่นเราคงต้องเริ่มถามตัวเองก่อนนะครับว่าในปัจจุบันยุทธศาสตร์ของประเทศไทยคืออะไร? ถ้าอิงตามตำราของเอกชน ก็ต้องถามว่าประเทศไทยเองจะใช้ยุทธศาสตร์การเป็นผู้นำด้านต้นทุน หรือ Cost Leadership หรือ ยุทธศาสตร์การสร้างความแตกต่าง หรือ Differentiation? ในขณะเดียวกันก็ต้องถามตัวเองต่อนะครับว่าในปัจจุบันยุทธศาสตร์ประเทศไทยให้ความสำคัญหรือมุ่งเน้นไปที่อุตสาหกรรมอะไรหรือเรื่องใดเป็นหลัก ใช่การเป็นครัวของโลก? หรือ อุตสาหกรรมยานยนตร์และชิ้นส่วน? หรือ อุตสาหกรรมท่องเที่ยว? หรือ อุตสาหกรรมการดูแลสุขภาพและรักษาพยาบาล? หรือ ไม่มีคำตอบที่ถูกต้อง?

            ไม่ว่าเราจะมุ่งเน้นในอุตสาหกรรมหรือธุรกิจใดก็ตาม เราลองพิจารณาดูว่าคุณค่าหรือความแตกต่างที่ประเทศไทยให้นั้นเมื่อเปรียบเทียบกับประเทศอื่นๆ แล้วเป็นอย่างไร? ถ้าพูดถึงเรื่องต้นทุน ทุกคนก็คงทราบว่าเราไม่สามารถสู้ประเทศจีนได้ ไม่ว่าจะเป็นอุตสาหกรรมใด ในขณะเดียวกันถ้าพูดถึงเรื่องของความแตกต่าง ประเทศไทยเองก็ไม่สามารถสร้างความแตกต่างที่โดดเด่นในระดับโลกในด้านใดด้านหนึ่งอย่างชัดเจน ยิ่งมาเจอภาวะเศรษฐกิจเช่นในปัจจุบัน อุตสาหกรรมที่คิดว่าจะเป็นดาวรุ่งของไทยอย่างท่องเที่ยวและการรักษาสุขภาพ ก็เจอมรสุมจากพิษเศรษฐกิจกันเป็นแถว ส่วนเรื่องของการเป็นครัวของโลกนั้นก็ชวนสงสัยว่าขนาดนมในบ้านเราแท้ๆ ยังปลอมปน แล้วอาหารที่ส่งไปต่างประเทศจะเป็นอย่างไรบ้าง?

            หรือว่าประเทศไทยไม่ควรจะมุ่งเน้นและให้ความสำคัญกับการแข่งขันกับประเทศอื่นๆ เพียงอย่างเดียวครับ เนื่องจากจะไปแข่งในด้านต้นทุนก็สู้จีนไม่ได้ แข่งในเรื่องของความแตกต่างก็สู้ประเทศทางฝั่งตะวันตกไม่ได้ ดังนั้นประเทศไทยควรจะต้องกลับมาทบทวนนะครับว่าอะไรคือคุณค่า อะไรคือความโดดเด่นที่เราจะมุ่งเน้นหรือนำเสนอสู่สายตาชาวโลก? คุณค่าหลักๆ ที่ประเทศไทยจะนำเสนอคงไม่ใช่เรื่องของต้นทุนที่ต่ำเหมือนจีน หรือ เทคโนโลยีที่ล้าสมัยเหมือนญี่ปุ่น หรือ ความคล่องตัวในระบบต่างๆ เหมือนสิงค์โปร์ หรือ บุคลากรที่เก่งภาษาอังกฤษเหมือนอินเดีย หรือ ฯลฯ บางท่านอาจจะนึกว่าคุณค่าหลักที่ประเทศไทยโดดเด่นและควรนำเสนอคือเรื่องของการบริการแบบไทยๆ หรือที่การบินไทยนำเป็นเขียนเป็นวิสัยทัศน์ว่า Touches of Thai?

            ถ้าเราหาคุณค่าหรือความโดดเด่นที่ประเทศไทยจะนำเสนอได้แล้ว เราสามารถที่จะใช้คุณค่านั้นในการสร้างความต้องการใหม่ๆ ได้หรือไม่? โดยเฉพาะอย่างยิ่งเป็นการสร้างความต้องการใหม่ๆ ในสายตาชาวโลก ถ้าเราคิดแบบเดิมๆ นั้นการบริการแบบไทยๆ นั้นก็จะแฝงอยู่ในเรื่องของธุรกิจบริการต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นการท่องเที่ยวหรือการดูแลสุขภาพ แต่ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของการท่องเที่ยวหรือการดูแลสุขภาพนั้น ประเทศไทยก็มีคู่แข่งขันที่น่ากลัวอยู่หลายราย ดังนั้นถ้าเราคิดกันแบบเดิมๆ ก็หนีไม่พ้นที่การแข่งขันแบบน่านน้ำสีแดงหรือ Red Ocean Strategy

            การนำเสนอคุณค่าของประเทศไม่ว่าจะในเรื่องใดก็ตามไม่น่าจะเพียงพอนะครับ โดยเฉพาะอย่างยิ่งถ้าคุณค่าดังกล่าวไม่มีนวัตกรรมผสมผสานอยู่ด้วย การให้ความสำคัญกับเรื่องของการบริการแบบไทยๆ อย่างเดียวอาจจะเป็นคุณที่ดี แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าประเทศอื่นๆ จะไม่สามารถนำเสนอคุณค่าในลักษณะเดียวกันได้ ดังนั้นถ้าประเทศไทยสามารถแสวงหาคุณค่าที่มีนวัตกรรม (หรือที่ภาษา Blue Ocean เรียกว่า Value Innovation)  สุดท้ายคุณค่าที่ประเทศพยายามนำเสนอก็จะไม่แตกต่างจากประเทศอื่น

            การนำเรื่องของ Blue Ocean มาปรับใช้กับยุทธศาสตร์ของประเทศไทยนั้นไม่ใช่เรื่องง่ายนะครับ เพราะการกำหนดและขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ของประเทศนั้นมีความท้าทายสูงและต้องอาศัยกลไกหลายๆ ส่วนในการขับเคลื่อน แต่ถ้าเราเจาะหรือมุ่งเน้นเป็นอุตสาหกรรมหรือธุรกิจก่อน ก็ไม่น่าจะเป็นสิ่งที่ท้าทายเกินไปนะครับ ในต่างประเทศนั้นทราบว่ารัฐบาลของเขามีการสนับสนุนให้ตั้ง Blue Ocean Strategy Institute กันเรียบร้อยแล้วครับ เพื่อเป็นเสมือนกลไกในการพัฒนาธุรกิจ อุตสาหกรรม และประเทศของเขา โดยอาศัยแนวคิดเรื่องของ Blue Ocean ครับ และท่านผู้อ่านลองเดาดูซิครับว่าเป็นประเทศไทย

            เฉลยครับ ………… ประเทศมาเลเซียเพื่อนบ้านใกล้เรือนเคียงของเราเองครับ ก็ฝากผู้ที่เกี่ยวข้องด้วยแล้วกันครับ และจริงๆ แล้วไม่ต้องยึดติดกับเรื่องของ Blue Ocean อย่างเดียวก็ได้ครับ เพียงแต่ขอให้ยุทธศาสตร์ประเทศมีความชัดเจนและมีอนาคตก็พอแล้วครับ