5 เมษายน 2008

เนื่องจากในช่วงนี้กระแสความตื่นตัวในเรื่องของนวัตกรรมกำลังมาแรง อีกทั้งผมเองก็เขียนเรื่องเกี่ยวกับนวัตกรรมผ่านบทความนี้ไปหลายครั้ง ทำให้ตัวเองเกิดข้อสงสัยขึ้นมาเหมือนกันนะครับว่า เรื่องของนวัตกรรมนั้น สามารถนำมาปรับใช้ในระบบราชการได้หรือไม่? เนื่องจากในภาคเอกชนนั้นเชื่อว่าท่านผู้อ่านคงเห็นพ้องต้องกันว่านวัตกรรมเป็นสิ่งที่สำคัญและจำเป็นต่อการอยู่รอดและการเติบโตขององค์กรธุรกิจ แต่สำหรับหน่วยงานราชการนั้น ไม่ต้องมานั่งกังวลถึงความอยู่รอดของหน่วยงาน หรือ การเติบโตของกำไรของหน่วยราชการ ทำให้เกิดข้อกังขาและสงสัยเหมือนกันนะครับว่า หน่วยราชการจำเป็นต้องให้ความสำคัญและมุ่งเน้นในเรื่องนวัตกรรมหรือไม่?

            ประเด็นแรกที่เราควรจะต้องมาพิจารณากันก่อนก็คือ มีความจำเป็นแค่ไหนที่ส่วนราชการจะต้องมุ่งเน้นและให้ความสำคัญกับนวัตกรรม? สำหรับภาคเอกชนนั้น คำถามนี้คงไม่ต้องตอบกันแล้วนะครับ แต่ในภาคราชการนั้น ดูเหมือนว่าจะยังไม่เห็นถึงความสำคัญ ความจำเป็น และความเร่งด่วนของนวัตกรรม นอกจากนี้ส่วนราชการยังมักจะมองว่าเรื่องของนวัตกรรมนั้นกลายเป็นภาระงานที่เพิ่มขึ้นจากงานประจำ (ที่มักจะบอกว่าล้นมืออยู่แล้ว) ไม่ใช่กิจกรรมหลักของส่วนราชการ และไม่ก่อให้เกิดประโยชน์และคุณค่าแต่อย่างใด

            แต่ถ้าเรามามองกันในอีกมุมหนึ่งนะครับ ส่วนราชการเป็นหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับบุคคลและหน่วยงานอื่นๆ มากมาย เป็นหน่วยงานที่ตอบสนองต่อความต้องการและความสนใจของประชาชนและผู้เสียภาษี นวัตกรรมจะเป็นกลไกสำคัญที่ทำให้ส่วนราชการสามารถตอบสนองต่อความต้องการทั้งใหม่และเก่าได้อย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผลมากขึ้น การที่ส่วนราชการไม่สามารถนวัตกรรมหรือคิดค้นสิ่งใหม่ๆ (เช่นวิธีการในการทำงานหรือให้บริการรูปแบบใหม่ๆ) ได้ กลับทำให้ประชาชนและผู้เสียภาษีสูญเสียประโยชน์และโอกาสที่พึงจะได้เสียมากกว่า

            ในต่างประเทศเอง (หรือในเมืองไทยในบางหน่วยงาน) ส่วนราชการก็ได้เริ่มเห็นความสำคัญของนวัตกรรมกันเพิ่มมากขึ้นนะครับ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเพื่อให้ส่วนราชการสามารถตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงของบริบทต่างๆ ที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว และความต้องการของประชาชน ผู้รับบริการ ที่มีความคาดหวังเพิ่มมากขึ้นในทุกขณะ ในเมืองไทยเองเราก็เห็นส่วนราชการหลายๆ แห่งที่ปรับปรุงการให้บริการเพื่อมุ่งเน้นตอบสนองต่อความคาดหวังและความต้องการของประชาชนหรือผู้รับบริการ มากกว่า เป็นการบริการที่เพียงแค่สอดคล้องกับโครงสร้างและวิธีการทำงานของส่วนราชการนั้นๆ

            จริงๆ แล้วถ้าจะวิเคราะห์กันให้ละเอียดและลึกซึ้งเราจะพบว่าทำไมนวัตกรรมถึงเป็นสิ่งที่สำคัญและจำเป็นสำหรับส่วนราชการ โดยประเด็นหลักๆ นั้นประกอบด้วย 1) นวัตกรรมช่วยให้ส่วนราชการสามารถตอบสนองต่อความคาดหวังและความต้องการของประชาชน ผู้รับบริการ รวมทั้งผู้มีส่วนเกี่ยวข้องต่างๆ ได้ดีขึ้น ทั้งเป็นการตอบสนองต่อความต้องการเดิมๆ ด้วยวิธีการใหม่ๆ ที่ดีขึ้น หรือ เป็นการตอบสนองต่อความต้องการใหม่ๆ ที่เพิ่มขึ้นทุกขณะ 2) นวัตกรรมช่วยในการเพิ่มประสิทธิภาพการดำเนินงานของหน่วยราชการ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเนื่องจากข้อจำกัดของงบประมาณที่มากยิ่งขึ้น ประกอบกับต้นทุนในการดำเนินงานของส่วนราชการที่เพิ่มขึ้นทุกขณะ ทำให้ส่วนราชการจำเป็นต้องหาหนทางและวิธีการใหม่ๆ ในการทำงานเพื่อก้าวข้ามข้อจำกัดทางด้านทรัพยากรที่มีอยู่ในปัจจุบัน และ 3) เพื่อใช้ประโยชน์จากวิวัฒนาการและความก้าวหน้าทางด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ ที่ทำให้ไอทีกลายเป็นเครื่องมือที่สำคัญของส่วนราชการในการดำเนินงาน ให้บริการต่อประชาชน ฯลฯ

            ดังนั้นคิดว่าเราน่าจะได้ข้อสรุปร่วมกันนะครับว่านวัตกรรมนั้นเป็นสิ่งที่สำคัญและจำเป็นสำหรับส่วนราชการ เพียงแต่ความสำคัญและความจำเป็นของนวัตกรรมในระบบราชการนั้น มีความแตกต่างกับความสำคัญและความจำเป็นของภาคเอกชน สำหรับบริษัทเอกชนนั้นนวัตกรรมเป็นกลไกสำคัญต่อความอยู่รอดและการเพิ่มขึ้นของผลประกอบการ แต่สำหรับส่วนราชการนั้นนวัตกรรมเป็นกลไกสำคัญต่อการตอบสนองความต้องการของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องและการเพิ่มประสิทธิภาพในการดำเนินงานลำะญและต้องให้ความสำคัญกับเรื่องของนวัตกรรม และรนั้นๆ

งและความต้องการของประชาชนหรือ

            ในขณะเดียวกันนิยามของคำว่านวัตกรรมในระบบราชการอาจจะไม่ตรงกับนิยามของทางภาคเอกชนทั้งหมด เพียงแต่เชื่อว่าแก่นของนวัตกรรมนั้นไม่น่าจะแตกต่างกัน นักวิชาการชาวต่างประเทศ (ชื่อ Mulgan และ Albury) ได้นิยามนวัตกรรมสำหรับราชการไว้ว่า “เป็นการสร้างสรรค์และประยุกต์ใช้กระบวนการใหม่ ผลิตภัณฑ์ใหม่ บริการใหม่ รวมทั้งวิธีการนำเสนอใหม่ๆ เพื่อนำไปสู่การเพิ่มผลลัพธ์ของหน่วยงานอย่างมีประสิทธิภาพ ประสิทธิผล และอย่างมีคุณภาพ” ซึ่งถ้าไปย้อนดูบทความเก่าๆ ของผมที่ได้เคยให้นิยามเรื่องของนวัตกรรมไว้ว่า “เป็นสิ่งใหม่ๆ” นั้น ก็จะเห็นว่าไม่แตกต่างกันครับ เพียงแต่สำหรับระบบราชการนั้น มุ่งเน้นการสร้างสรรค์สิ่งใหม่ๆ เพื่อนำไปสู่การเพิ่มผลลัพธ์ของส่วนราชการเป็นหลัก

            สำหรับส่วนราชการในเมืองไทยเอง จริงๆ ก็ได้มีการคิดสร้างสรรค์และประยุกต์ใช้ในสิ่งใหม่ๆ ไว้จำนวนมากครับ ตั้งแต่การปรับกระบวนการในการให้บริการประชาชน การจัดตั้งศูนย์บริการร่วม การนำเทคโนโลยีสารสนเทศและอินเตอร์เน็ต มาใช้เป็นสื่อกลางสำหรับการติดต่อเผยแพร่ข้อมูล หรือระบบการบริหารจัดการสมัยใหม่ของส่วนราชการในปัจจุบัน ฯลฯ เพียงแต่ว่าโจทย์ที่สำคัญสำหรับส่วนราชการไทยก็คือ ทำอย่างไรถึงจะให้บุคลากรได้ตื่นตัวและตระหนักถึงความสำคัญและความจำเป็นของนวัตกรรม และทำอย่างไรถึงจะทำให้ส่วนราชการมีนวัตกรรมอย่างต่อเนื่องและเกิดขึ้นจากภายในส่วนราชการเอง ไม่ใช่เกิดขึ้นเพราะถูกบังคับหรือสั่งมาจากหน่วยงานส่วนกลาง