18 January 2004

คำถามสำคัญที่ผู้บริหารทุกคนดูเหมือนจะมีอยู่ในใจทุกคนก็คือ ทำอย่างไรเราถึงจะจูงใจและรักษาทรัพยากรบุคคลที่มีค่าของเราไว้ได้ ในสัปดาห์ที่แล้วผมได้นำเสนอเรื่องของความสัมพันธ์ระหว่างวัฒนธรรมองค์กรกับการรักษาบุคลากรไว้ในองค์กร ในสัปดาห์นี้ ในสัปดาห์นี้เรามาต่อกันในเรื่องแนวคิดเกี่ยวกับการจูงใจและรักษาบุคลากรไว้ในองค์กรนะครับ แต่ท่านผู้อ่านไม่ต้องกลัวว่าผมจะมาเลคเชอร์ท่านผู้อ่านในเรื่องหลักการและทฤษฎีการจูงใจนะครับ แต่จะลองดูอะไรใหม่ๆ เผื่อท่านผู้อ่านจะได้นำไปปรับใช้บ้างนะครับ แล้วต้องเรียนท่านผู้อ่านก่อนนะครับว่าเนื้อหาในสัปดาห์นี้ไม่ได้เกิดขึ้นจากการคิดฝันของผมอย่างเดียวนะครับ แต่มาหนังสือและตัวอย่างจริงของหลายๆ บริษัท

เรามาเริ่มต้นที่แนวทางในการจูงใจทรัพยากรบุคคลก่อนนะครับ       ปกติเรามักนึกว่าการจะจูงใจคนได้ดีที่สุดนั้นอยู่ที่ผลตอบแทน รางวัล หรือตัวเงิน ถึงแม้ว่าเงินเป็นสิ่งจูงใจที่สำคัญ แต่ก็ไม่ใช่ทั้งหมดที่บุคลากรต้องการจากการทำงาน มีงานวิจัยที่แสดงให้เห็นว่า ถ้าเงินและผลตอบแทนอื่นๆ อยู่ในระดับที่น่าพอใจแล้ว บุคลากรจะให้ความสำคัญปัจจัยที่จับต้องไม่ได้ (Intangible) มากกว่า จากการสำรวจของบริษัทแห่งหนึ่ง บุคลากรจะให้ความสำคัญกับเงินเดือนและผลตอบแทนเป็นอันดับที่ 11 จาก 18 ลำดับ ที่จะส่งผลต่อการทำให้บุคลากรยังคงอยู่กับองค์กรไม่ไปไหน โดยสาเหตุที่สำคัญที่ทำให้บุคลากรอยู่กับองค์กรนานๆ ไม่ไปไหน สิบประการประกอบด้วย 1) โอกาสการเรียนรู้และเติบโต 2) งานที่ตื่นเต้นและท้าทาย 3) งานที่มีความหมาย และการที่มีโอกาสในการสร้างความแตกต่าง 4) เพื่อนร่วมงานที่ดี 5) การเป็นส่วนหนึ่งของทีมที่ดี 6) มีเจ้านายที่ดี 7) ได้รับการยกย่องและยอมรับต่อผลงานที่ดี 8) มีความสนุกในงานที่ทำ 9) มีความเป็นอิสระและมีส่วนในการควบคุมต่อความสำเร็จของงานที่ทำ และ 10)ความยืดหยุ่นในเวลาการทำงานและการแต่งกาย

ไม่ทราบว่าท่านผู้อ่านเห็นด้วยไหมครับว่าเงินหรือผลตอบแทนที่เหมาะสมนั้น ถ้าอยู่ในระดับที่เหมาะสมแล้วจะก่อให้เกิดความพอใจในการทำงาน แต่ไม่ได้นำไปสู่การจูงใจที่จะทำงานได้ดีขึ้น หรือมีความมุ่งมั่นมากขึ้น ดังนั้นถ้าบุคลากรของท่านได้รับเงินและผลตอบแทนในอัตราที่เหมาะสมและเป็นที่พอใจแล้ว การที่จะจูงใจเขาเหล่านั้นให้ทุ่มเทหรือพยายามมากขึ้นอาจจะต้องใช้ปัจจัยอื่นในการจูงใจ ท่านผู้อ่านบางท่านอาจจะเคยเจอกรณีที่บุคลากรที่มีค่าขององค์กรของท่านออกจากองค์กรของท่านทั้งๆ ที่ให้ผลตอบแทนที่สูงลิบลิ่ว ซึ่งสาเหตุอาจจะไม่ได้เกิดขึ้นจากเงินหรือผลตอบแทน แต่อาจจะเกิดจากปัจจัยอื่นๆ ข้างต้นก็ได้

ผมเคยอ่านเจอหลายๆ องค์กรที่มีวิธีการในการจูงใจบุคลากรที่ไม่ได้มุ่งเน้นแต่ในด้านของการเงินเพียงอย่างเดียว ไม่ว่าจะเป็นการมีรถของบริษัทให้ การให้เป็นสมาชิกสโมสรหรือคลับชั้นสูง อาหารกลางฟรี สถานที่เลี้ยงเด็กในตอนกลางวัน สโมสรสำหรับการออกกำลังกาย กาแฟสตาร์บัคส์ รถรับส่งพนักงาน ทุนเล่าเรียนสำหรับพนักงานและลูกหลาน รถลิมูซีนและวันลาสำหรับคู่แต่งงานใหม่ วันหยุดเลี้ยงลูกสำหรับคุณพ่อคนใหม่ สามารถนำสัตว์เลี้ยงมาที่ทำงานได้ มีไอศครีมฟรีสำหรับพนักงานทุกคน การปรับเปลี่ยนเวลาและลักษณะการทำงานให้สามารถทำงานที่บ้านได้ ฯลฯ เป็นอย่างไรบ้างครับวิธีการจูงใจเหล่านี้ ดูแปลกและน่าสนใจในบางประเด็นนะครับ เข้าใจว่าในเมืองไทยเองก็มีหลายองค์กรที่นำวิธีการเหล่านี้มาใช้ในการจูงใจบุคลากรของตนเอง ไม่ทราบว่าใช้ได้ผลกันมากน้อยเพียงใดครับ?

เมื่อเราดูว่านอกเหนือจากเงินแล้วอะไรคือปัจจัยที่ช่วยในการจูงใจบุคลากรแล้ว เราลองมาดูนะครับว่าอะไรคือสาเหตุที่ทำให้บุคลากรที่มีค่าขององค์ต้องลาออกไปด้วย ในหนังสือ Embracing Excellence ได้มีการระบุว่าปัจจัยสำคัญที่ทำให้บุคลากรลาออก ประกอบด้วยการขาดความเชื่อถือต่อผู้บริหาร การรู้สึกว่าตนเองไม่ได้รับการยอมรับ เบื่อในงานที่ทำ หรือรู้สึกว่างานไม่ท้าทาย หงุดหงิดกับความรู้สึกว่าในองค์กรมีการเล่นการเมืองกันมากเกินไป ต้องการผลตอบแทนมากขึ้น มีความรู้สึกว่าถูกใช้งานหนักเกินไป มีความไม่แน่นอนเกี่ยวกับอนาคตของบริษัท การลาออกของเพื่อนสนิท ผลตอบแทนจากที่อื่นที่น่าสนใจกว่า พฤติกรรมการบริหารหรือการทำงานที่ยอมรับไม่ได้ อาทิเช่น ชั่วโมงทำงานที่ไม่เหมาะสม สภาวะแวดล้อมในการทำงานที่ไม่ดี ความไม่สมดุลระหว่างการทำงานและชีวิตส่วนตัว

ในหนังสือเล่มดังกล่าวยังมีการระบุถึงปัจจัยเก้าประการที่จะส่งผลต่อความภักดีของบุคลากรต่อองค์กร เรามาลองดูกันนะครับว่ามีอะไรบ้าง 1) พฤติกรรมและชื่อเสียงของผู้บริหาร 2) ทิศทางและภารกิจขององค์กรที่ชัดเจน 3) การให้การยอมรับและปัจจัยจูงใจต่อผลการทำงานที่ดี 4) ชื่อเสียงขององค์กรเป็นสิ่งที่ดึงดูดให้บุคลากรที่มีความสามารถมาอยู่กับองค์กร และทำให้ทุกคนเกิดความรู้สึกร่วมกัน 5) ความรู้สึกภาคภูมิใจในองค์กรและงานที่ทำ 6) ความรู้สึกมั่นคงในระยะยาว 7) โอกาสในการอบรมและพัฒนาตนเอง ของบุคลากร 8) โอกาสในการได้รับการเลื่อนตำแหน่ง และ 9) การลดปัญหาจากการเมืองภายในองค์กร

ท่านผู้อ่านลองดูนะครับว่าในองค์กรของท่านมีปัจจัยต่างๆ ข้างต้นหรือไม่? ผมเองเชื่อว่าคงจะไม่มีสูตรสำเร็จในการจูงใจและรักษาบุคลากรที่มีค่าไว้กับองค์กรหรอกนะครับ คงจะต้องเป็นการผสมผสานของแนวทางต่างๆ ที่หลากหลาย และหลายๆ ครั้งปัจจัยเหล่านี้ก็ต่างกันออกไปตามแต่ละบุคคลด้วย