6 September 2003

ในปัจจุบันเราจะมีความตื่นตัวในเรื่องของภาวะผู้นำ (Leadership) กันอย่างมาก ไม่ว่าจะเป็นจากผู้บริหารประเทศ หรือผู้นำทางภาคธุรกิจ อย่างไรก็ดีท่านผู้อ่านจะพบว่าปัญหาสำคัญเกี่ยวกับภาวะผู้นำที่เราประสบก็คือในองค์กรจำนวนมากยังขาดผู้นำที่แท้จริง นั้นคือขาดผู้นำที่ดีที่จะช่วยนำพาองค์กรไปสู่ความสำเร็จ ในอดีตเราอาจจะมีความเชื่อว่าภาวะผู้นำของแต่ละคนติดตัวกันมาตั้งแต่เกิด แต่ในปัจจุบันความเชื่อนั้นได้หมดไป โดยมองว่าเราสามารถที่จะพัฒนาผู้นำที่ดีขึ้นมาได้ จะเห็นได้จากหลักสูตร อบรมในเรื่องของภาวะผู้นำที่เปิดอยู่เต็มไปหมด หรือแม้กระทั่งตำราทางด้านการบริหารจัดการที่พยายามนำเสนอเกี่ยวกับประวัติและวิธีการในการบริหารของผู้นำที่ประสบความสำเร็จ หนังสือหลายๆ เล่มที่ท่านนายกฯ ของเราแนะนำให้คณะรัฐมนตรีอ่านก็เป็นลักษณะเดียวกัน นั้นคือเป็นหนังสือที่ศึกษาถึงแนวทางในการบริหารของผู้นำในองค์กรต่างๆ ที่ประสบความสำเร็จ อย่างไรก็ดีการศึกษาจากผู้ที่ประสบความสำเร็จเป็นเพียงแค่แนวทางหนึ่งเท่านั้น เนื่องจากท่านผู้อ่านต้องอย่าลืมว่าการที่จะเป็นผู้นำที่ดีได้นั้นไม่ได้ขึ้นอยู่กับคนเพียงแค่คนเดียว แต่ต้องขึ้นอยู่กับความสัมพันธ์ระหว่างผู้ที่เป็นผู้นำกับบุคลากรอื่นๆ ภายในองค์กรด้วย ดังนั้นการศึกษาถึงลักษณะผู้นำที่ดีจึงไม่ควรที่จะมองจากมุมมองของตัวผู้นำเท่านั้น

ผมได้ไปอ่านเจอบทความหนึ่งชื่อ The Essence of Leadership เขียนขึ้นโดย Steven Robbins โดยผู้เขียนได้ไปสัมภาษณ์ผู้ที่เป็นผู้ตามว่าอะไรคือคุณลักษณะที่สำคัญของผู้นำที่เขาพร้อมที่จะตาม ซึ่งถือเป็นการมองจากอีกมุมมองหนึ่งนอกเหนือจากมุมมองของตัวผู้นำเอง ซึ่งเมื่ออ่านดูแล้วพบว่าสิ่งที่ผู้ตามต้องการจากผู้นำนั้นไม่ใช่สิ่งที่ยุ่งยากหรือวุ่นวายแต่ประการใด เรามาลองพิจารณากันนะครับว่าประกอบด้วยอะไรบ้าง

สิ่งแรกก็คือทิศทางที่ชัดเจน (Direction) คำว่าทิศทางนั้นไม่ได้จำเป็นที่จะต้องเป็นไปในรูปของวิสัยทัศน์หรือพันธกิจที่เขียนออกมาอย่างชัดเจน แต่ผู้ตามต้องการผู้นำที่สามารถกำหนดทิศทางที่ชัดเจนขององค์กร เพื่อที่ผู้ตามเองจะได้สามารถเชื่อมโยงระหว่างทิศทางขององค์กรกับสิ่งที่ตนเองทำอยู่ ทิศทางในที่นี้ไม่จำเป็นที่จะต้องเขียนออกมาเป็นลายลักษณ์อักษรก็ได้ แต่ควรจะต้องมีความชัดเจนและที่ผู้อื่นจะสามารถเข้าใจได้ โดยอาจจะอยู่ในรูปของคำพูดที่ผู้นำพูดบ่อยๆ หรือการกระทำของผู้นำก็ย่อมได้ ดังนั้นอาจจะกล่าวได้ว่าความสามารถในการกำหนดทิศทางที่ชัดเจนเป็นคุณสมบัติพื้นฐานที่สำคัญของผู้นำที่ผู้ตามแสวงหา

ประการที่สองคือก็ความไว้วางใจ (Trust) ซึ่งความไว้วางใจดังกล่าวจะต้องมีรากฐานมาจากความซื่อสัตย์ คนที่เป็นผู้ตามต้องการความจริงใจจากผู้นำของเขา จะสังเกตได้ว่าปัญหาในการบริหารองค์กรที่นำไปสู่ความล่มสลายขององค์กรจำนวนมากเกิดขึ้นจากการที่ผู้นำไม่ได้พูดความจริงกับบุคลากรในองค์กรของเขา ประการที่สามผู้นำที่ดีในสายตาของผู้ตามก็จะต้องเป็นผู้ที่มีความสม่ำเสมอ โดยเฉพาะอย่างยิ่งระหว่างสิ่งที่พูดกับสิ่งที่ปฏิบัติ ผู้นำควรจะต้องกำหนดค่านิยมที่ดีให้กับองค์กร และตัวของเขาเองก็จะต้องปฏิบัติตามค่าที่นิยมที่กำหนดขึ้น เพื่อเป็นตัวอย่างที่ดีให้กับทุกคนในองค์กร ไม่ใช่ว่าผู้นำบอกว่าให้ทุกคนในองค์กรไม่ขายหุ้นของบริษัทออกไปเพื่อรักษาความเชื่อมั่นของนักลงทุน แต่ตัวผู้นำกลับขายหุ้นบางส่วนของตัวเองทิ้งไป สิ่งสำคัญก็คือผู้นำจะต้องมั่นใจว่าสิ่งที่ตัวเองพูดและทำนั้นสอดคล้องกัน

นอกจากนี้ผู้นำที่ดีจะต้องไม่ใจโลเลเปลี่ยนใจไปมาตลอดเวลา ผู้นำที่ดีจะต้องยึดมั่นในทิศทางและค่านิยมของตนเองอย่างสม่ำเสมอและต่อเนื่อง ไม่ใช่มีการเปลี่ยนแปลงในทิศทางและค่านิยมตลอดเวลา ก็จะทำให้คนที่เป็นผู้ตามไม่อยากที่จะตามอีกต่อไป ท่านผู้อ่านบางท่านอาจจะไม่เห็นด้วย เนื่องจากในการแข่งขันในปัจจุบัน การเปลี่ยนแปลงเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่ผู้นำที่ดีก็ต้องไม่ใช่ผู้ที่เปลี่ยนแปลงในทิศทางและค่านิยมของตนเองอยู่ตลอดเวลา

สุดท้ายสิ่งที่ผู้ตามต้องการจากผู้นำก็คือความรู้สึกที่ผูกพันระหว่างกัน ซึ่งไม่จำเป็นต้องเป็นความผูกพันในเชิงส่วนตัวแต่อาจจะเป็นความผูกพันเนื่องจากมีค่านิยมร่วมกัน ผู้นำที่ดีจะต้องทำให้ทุกคนในองค์กรสามารถมีความรู้สึกว่าตนเองมีบทบาทหรือมีส่วนร่วมในสิ่งที่มีความสำคัญร่วมกัน ซึ่งจะนำไปสู่ความผูกพันทางจิตใจระหว่างผู้นำและบุคลากรในองค์กร

ปัจจัยต่างๆ ข้างต้นอาจจะฟังดูง่ายนะครับ แต่การที่จะทำให้สำเร็จได้ไม่ใช่สิ่งที่ง่าย โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้นำที่ไม่ได้มีความมุ่งมั่นและตั้งใจอย่างจริงจัง การกำหนดทิศทางและค่านิยมขององค์กรเป็นสิ่งที่ทำได้ง่าย แต่การที่จะปฏิบัติตามได้อย่างสม่ำเสมอนั้นต้องมาจากผู้นำที่มีความมุ่งมั่นเท่านั้น หลายๆ ครั้งที่เมื่อผู้นำเข้ามาใหม่ๆ ทิศทาง ค่านิยมและนโยบายต่างๆ จะดูดีไปหมด แต่เมื่ออยู่ไปซักพักก็เหมือนกับว่าตัวตนที่แท้จริงเริ่มออก นั้นคือสิ่งที่พูดกับสิ่งที่ปฏิบัตินั้นไม่มีความสอดคล้องกัน ทำให้คนที่เป็นผู้ตามเกิดความเสื่อมศรัทธาไปเหมือนกัน